Gesprek met Dolores Bouckaert
Dit jaar wordt het performance- programma georganiseerd door De Brakke Grond. De Vlaamse Dolores Bouckaert treedt hierbij op als medecurator én performer. Lees hier een kort interview.
Graven door een berg van opties en kantelmomenten
Door Mirjam van der Linden
‘In je blootje in een galerie gaan staan, zoals in de jaren zestig gebeurde, heeft geen relevantie meer. Hoewel: in het gehucht waar mijn moeder woont, zouden ze nog steeds de politie bellen.’ De Gentse Dolores (‘Dolly’) Bouckaert (1976) is een eigentijdse performancekunstenaar, en dat hoor je. ‘Statements hoeven we niet meer te maken, van sterven op toneel val ik niet meer achterover. De vragen die we onszelf stellen: dat is voor mij relevant. Ik ben van de generatie kinderen die alles mochten zeggen en doen. Het blijkt dat zij juist de twijfelaars zijn geworden. In hun kunst, mijn kunst gaat het over het pogen en het waarom van de dingen.’
In het performanceprogramma van de Brakke Grond tijdens de manifestatie /Kunstvlaai/ brengt Bouckaert samen met Griet Dobbels (1964) de work-in-progress performance /Mind The Gap/ en misschien nog een video-installatie. Bouckaert opereert als performer, theatermaker, videokunstenaar, fotograaf. Haar werk getuigt van een grote crossmediale honger. De samenwerking met Dobbels, vooral bekend om haar beeldende werk, begon drie jaar geleden toen Bouckaert een tekst schreef voor een van haar ‘eetbare boeken’.
Hun samenwerking en verschil in achtergrond zijn een belangrijke motor gebleken. Bouckaert: ‘Griet wil eerst maquettes en schetsen maken, ik wil meteen de vloer op, camera erop en door tig keer doen, zien wat er gebeurt. Deze strijd – zij wilde meer zekerheid, ik meer vrijheid – is onderdeel van onze performances geworden, en inmiddels wisselen we grappig genoeg ook van rol. Niet weten waaraan je begint, vind ik heel bevrijdend. Keuzes laten is voor mij de belangrijkste voorwaarde van performancekunst.’ Het is in dit kielzog niet verwonderlijk dat ‘transformatie’ het sleutelwoord in Bouckaerts werk is: de verplaatsing van de ene situatie in de andere en dus ook van de ene betekenis in de andere en, in haar geval, van het ene medium in het andere, is essentieel. ‘Zodra de toeschouwer denkt iets te kunnen lezen, is het alweer veranderd. Niet het resultaat is belangrijk, maar de beweging die een performance doormaakt.’
Bouckaert is gegrepen door wat zij ‘kantelmomenten’ noemt: de momenten waarop een emotie bedoeld of onbedoeld een andere kleur krijgt. Het grootste kantelmoment in het leven is natuurlijk de dood. Die houdt Bouckaert altijd bezig omdat zij vanwege een slechte gezondheid geen hoge levensverwachting heeft. In haar kunst benoemt ze dat echter nooit. ‘Natuurlijk is mijn eigen dood mijn fascinatie, maar ik heb het er niet over. Je voelt in de vragen die ik stel dat het thema aanwezig is. De mannen die ik voor een installatie 24 uur in een slaapkamer opsloot en filmde, hadden – hoe typisch – het gevoel in een graftombe te zijn opgesloten.’
Tijdens de creatie van /Mind The Gap/ interviewden Bouckaert en Dobbels elkaar elke twee weken, uitgaand van telkens dezelfde tien vragen. Daarnaast maakten ze dagelijks fotoportretten (‘intentions of the day’) en werd er gefilmd. Het verstrijken van tijd, een ander perspectief, een wisselend humeur: alles heeft invloed op de resultaten van deze ‘Socratische dialoog’. In de uiteindelijke voorstelling graaft de toeschouwer zich een weg door een berg van werkelijkheden en opties. We gaan door lagen verpakkingsmaterialen op de vloer, door foto’s en filmbeelden op zwevende schermen en natuurlijk door live acties van Bouckaert en Dobbels. Bouckaert: ‘Geleidelijk ontstaat er steeds meer verwarring en afval. Karton, plastic en tape vormt een netwerk van draden, dood vlees bijna. Het is één grote voorbereiding op de conclusie, het woord. Maar impliceert het woord ook niet de leugen?’
Taal is bij Bouckaert een verhaal apart. ‘Het uitspreken van emoties maakt ze vaak anders en plat. Om niet in die valkuil, dat gat te vallen, omzeilen we de dingen vaak. Eigenlijk gaat alles in /Mind The Gap/ om de vraag hoe je jezelf kracht bijzet. Over communicatie dus, over het ‘juiste’ woord, de ‘juiste’ entree.’ Bouckaert schreef een manifest met vijftig manieren om het publiek beter te overtuigen. ‘Test het recept voor pompoensoep met emotie nummer zeven, het eeuwige afscheid / Gij zult de blik richten op één persoon, daar niet meer vanaf wijken en ook niet knipperen met de ogen.’ Het is ‘een valies met emoties en gedrag’ waaruit zij ook in Amsterdam nog zal kunnen putten.
Het performanceprogramma van de Brakke Grond voor de Kunstvlaai is nog in ontwikkeling. Zie voor actuele informatie: www.brakkegrond.nl
Mirjam van der Linden is vaste medewerker van de kunstredactie van de Volkskrant en communicatietrainer/tekstschrijver bij to|taal.